Interview met de Tiananmen Moeders

Jue Xue komt ons beneden aan haar appartementsgebouw ophalen. Een kranige spitse dame van 73. Ze wijst ons meteen haar ‘bewakers’ aan, die haar sinds maanden 24 uur op 24 bewaken. De mannen in burger schrikken even en lachen, ook naar ons. “Ik heb net een groepje van die mannen mijn appartement uitgejaagd”, lacht ze. Jue Xue is in de nacht van 3 juni 1989 om half twee ’s nachts haar 21-jarige zoon verloren. “Hij is gedood door een kogel.”

Boven zitten de twee andere vrouwen op ons te wachten met een glaasje thee. Ze zijn ergens in de 70. Xianling Zhang spreekt een mondje Engels. Haar zoon was 19 toen hij op 4 juni 1989 gedood werd door het Chinese leger dat voorbijtrok. Xianling is door een agent die haar bewaakt tot bij Jue geraakt, in een politiewagen.

Shuging Tan maakt met gevouwen handen een buiging als we haar begroeten. Zij is 20 jaar geleden haar dochter verloren. Shuging maakt een verlegen indruk. “Zij is wat nieuw in onze groep.” zeggen de andere twee.

20 jaar na het drama, hoe moeilijk is jullie leven precies?

Xianling Zhang : “De pijn die in onze geest is gebleven is onbeschrijfbaar. En onze vrijheid is ook relatief, rond deze dagen zijn wij niet meer vrij. Waar ik ook naartoe ga, ze volgen me. Daarnet ook nog, tot hier. In de gang stonden hier net ook geheime agenten.”
Jue Xue : (lacht) “Ja, vanaf het moment dat de politieagenten haar gezien hadden, werden ze al zenuwachtig. Ze vroegen ”naar het schijnt komt er vandaag een buitenlandse TV-ploeg jullie interviewen?” Ik zei: “Geen idee!” Maar ze lieten Xianling niet naar binnengaan. Toen werd ik boos. (hevig) “Dit slaat nergens op,” riep ik, “jullie bewaken me al 24 op 24 rond deze tijd en verbieden het bezoek van mijn vriendin? Dit is gewoon onmenselijk!” Ze werden even stil, gingen mee naar binnen en discussieerden nog verder met ons. Ze vroegen: “Waarom laten jullie een interview door de buitenlandse media toe? Voor zulke zaken kunnen jullie toch beroep doen op de binnenlandse media, waarom de buitenlanders? Dit is gewoon de vuile was buiten hangen, hé!” Ik antwoordde daarop: “Nu zijn jullie niet meer eerlijk. Nooit hebben wij hier binnenlandse media gezien!”

Xianling Zhang: “Natuurlijk verwelkomen we CCTV (staatstelevisie) en Xinhua. Maar niemand van hen heeft 20 jaar lang onze brieven beantwoord of is hier ooit komen opdagen. Onder zulke omstandigheden gaan wij natuurlijk hulp zoeken bij de buitenlandse media. Aan jullie kunnen we al onze miserie van de afgelopen 20 jaar kwijt. En toen we dat aan die bewakers vertelden werden ze stil.”
Hoe erg vinden jullie dit persoonlijk?
Shuging Tan: “De voorbije jaren kwam rond 4 juni de wijkagent altijd bij me langs. Dat was een soort waarschuwing. Hij zei : “Het is allemaal voorbij, wat gebeurd is is gebeurd. En als het 4 juni is, zorg dat je geen problemen maakt.” Ik zei: “Maak je geen zorgen, want stel dat ik jou vandaag dood, dan ben jij onschuldig. Maar toen mijn kind gedood werd, was het ook een onschuldig slachtoffer. Weet één ding : als jij de man bent die het gedaan heeft, dan maak ik je gewoon af. Ik neem wraak.”
Xue: “Sinds de oprichting van de Tiananmen Moeders groep in 1996 hebben wij een plaats gevonden waar wij onze miserie kwijt kunnen kwijtraken. Maar tegelijkertijd is de overheidsbewaking strenger geworden. Elk jaar rond 4 juni, rond het Volkscongres, soms zelfs rond Chinees Nieuwjaar, of wanneer de buitenlandse pers, een buitenlandse president of mensenrechtenorganisaties China komen bezoeken, dan staat het hier beneden vol met politieagenten en politiewagens. Overal volgen ze ons. Zelfs wanneer wij naar het kerkhof gaan, volgt de politiewagen ons gewoon ook tot aan de graf. Dat is zwaar.”
Zhang : “Ze beschouwen ons eerder als vijanden in plaats van echt burgers. Onze kinderen zijn door hen vermoord en dan doen ze ons dit nog aan, ons constant in de gaten houden, wij hebben geen vrijheid meer. Vorig jaar, net voor de Olympische Spelen, hebben ze één van ons naar Dalian verplaatst in het noorden van China. Ik noem dat het Dalian concentratiekamp. Ik moest van hen ook vertrekken, en als ik dit zou weigeren, dan zouden ze me iedere dag lastigvallen zegden ze. Ze zouden me dagelijks vergezellen om tv te komen kijken. Ik zei : “De Olympische Spelen zijn een internationale gebeurtenis en iedere burger heeft zijn/haar recht om te gaan kijken. Waarom jagen jullie me nu uit Beijing?” Ze vertelden me dat het omwille van de veiligheid is. Ik zei: “Waarom ben ik ineens niet meer veilig ?” Ik ben uiteindelijk kwaad op ‘zakenreis’ vertrokken naar Binnen-Mongolië. Maar dit jaar is de bewaking strenger dan vorige jaren, omdat ik ook Charter 08 getekend heb, een oproep voor meer democratie en mensenrechten in China.”
Xue : “Wat doen wij nu eigenlijk verkeerd? Wij zijn maar gewone burgers, en we zijn nog steeds actief aan het werk voor ons land. Toch houden ze ons constant onder de gaten. Door met jullie te praten kunnen we ze misschien op een dag verbieden om ons verder te folteren op zo’n onmenselijke manier.”
Is er dan een reden waarom ze schrik moeten hebben van jullie. Wat zit er achter eigenlijk?
Zhang: “Hoe de huidige regering zich nu voelt, kan je perfect vergelijken met een moordenaar die op vlucht is. Onze vereniging van Tiananmen Moeders is ook de allereerste vereniging in het zestig jarige bestaan van dit land die opkomt voor de waarheid. Ze zijn wellicht bang dat de andere slachtoffers door onze actie ook wakker geschud zouden worden. Dit is niets meer dan onze rechten, wij gebruiken enkel onze wettelijke rechten maar. Maar ze hebben misdaad gepleegd, ze hebben mensen vermoord, daarom zijn ze bang.”
Tan: “Er is 20 jaar geleden een fundamentele beslissingsfout gemaakt door de hoogste bevelhebbers en het werd uitgevoerd door lager niveaus. Ontelbare mensen zijn gedood, maar de exacte cijfers hebben wij nooit gekregen. Waarom zijn ze dan zo bang? Wel ze zijn bang dat al deze mensen zich straks verenigen. Dan wordt het een massabeweging. Het gaat over een gigantisch getal, daar hebben ze schrik voor, denk ik.”

ONDERZOEKSCOMMISSIE

In plaats van dit te doen, wat zouden de Chinese overheid wel moeten doen volgens jullie?
Zhang: ”Ze zouden kunnen beginnen met communicatie, bijvoorbeeld over slachtofferhulp en schadevergoedingen. Wij moeten nu van hen toch een harmonieuze samenleving opbouwen? Wel, laat ons dan eerst de problemen oplossen, neen?”
Xue: “Ze moeten de waarheid vertellen. Wij kennen al stukjes van de waarheid, maar niet volledig. Er zijn zovelen die ook de waarheid kennen, maar ze durven zich gewoon niet uiten. Ze zijn bang dat eens de waarheid naar buiten komt, dat het gedaan is met hen.”
Tan: “Er zijn intussen al zoveel jaren voorbij. De regering mag op onze vragen eindelijk een antwoord geven. We hebben al zoveel nieuwe partijleiders gezien. Zij kunnen die historische gebeurtenissen toch beoordelen of veroordelen? Het maakt niet uit of het nu juist of fout is, een antwoord aan gewone burgers volstaat.”
Welke waarheid moet China kennen?
Zhang: (even stil) “Er moet een openbaar onderzoek komen, waar alle verschillende partijen hun eigen waarheid komen vertellen. Wanneer alle bronnen verzameld worden dan drijft de waarheid vanzelf naar boven. Wat waren de eisen van de studenten? Heeft overheid mensen vermoord en hoeveel? Dat moeten we weten.”
Xue: “Het China van vandaag is te vergelijken met een ijzeren doosje. Onze leiders hebben de waarheid daarin opgesloten. De studenten en diegenen die de waarheid weten zitten daarin vast. iedereen moet zijn mond houden. De jonge generatie weet hier gewoon niks van, en hun ouders zwijgen ook omwille van de schrik dat hun kinderen dit als een voorbeeld zouden nemen, en ooit ook hetzelfde zouden ondernemen. En misschien daardoor hun leven gaan riskeren. De pers zelf durft ook niets doen. De regering wil dit zo snel mogelijk uit het geheugen van de mensen wissen. Ze denken dat dit de oplossing is. Maar zoiets vergeet niemand, de woede neemt alleen maar toe na verloop van tijd.”
Zou zo’n gewelddadig neerslaan van een opstand nog mogelijk zijn in het China van vandaag, denken jullie?
Zhang: “Waarschijnlijk hebben we hierover allemaal andere meningen. Maar persoonlijk denk ik op de eerste plaats dat zo’n grote studentenbeweging niet meer mogelijk is vandaag. Omdat de studenten van tegenwoordig zich weinig in politiek en samenleving interesseren. Ze zijn vooral bezig met hun eigen toekomst. Wat hen interesseert is : hoe kan ik lid worden van de partij, hoe kan ik een goede job vinden en veel poen verdienen. Over 4 juni weten ze amper iets, en dat is geen verrassing. Ik heb al vaak gezegd dat ik ook ooit bedrogen werd door de leugen van de Communistische Partij. Maar of de overheid nu nog zo’n bloedbad in Beijing durft aan te richten? De kans is heel klein, in andere steden zou het me niet verbazen.”
Denken jullie dat jullie in China nog politieke veranderingen gaan meemaken? Of zit alles muurvast?
Tan: “Hadden ze de beweging toen niet onderdrukt gezet, maar een anti-corruptie campagne opgestart en de suggesties van de studenten overgenomen, dan zou het nu beter zijn.. Maar de toenmalige regering had een andere strategie, die van de economische vooruitgang. Dat had zijn voor-en nadelen. China is vandaag gepolariseerd.”
Zhang: “Natuurlijk willen wij nog een China meemaken dat democratisch is, dat een juridisch systeem heeft, dat vrij en menselijk is. Wij geloven in zo’n China en het is mogelijk. Maar of wij dat nog gaan meemaken, daar ben ik niet zeker van. Nu, erg is dat niet, we zullen er tenminste voor gevochten hebben. Maar de geldverduistering en corruptie was nog nooit zo erg geweest als vandaag, hadden ze toen geluisterd. En de kloof tussen arm en rijk zou ook nooit zo groot geweest zijn. Dan zouden er ook nooit zoveel massa incidenten gebeurd zijn. Ons land zou ook veel meer rust kennen. (hevig) Maar onze regering zegt: “de glorie van nu kan niet zonder de onderdrukking van toen. Wel, dat is puur een doek om hun schaamte te bedekken. Dat is een pure leugen.”.
Xue: “Ik zie wel dat ons land de afgelopen dertig jaar economische vooruitgang heeft gemaakt. En het gaat snel. Maar dat resultaat is puur gebaseerd op onze goedkope arbeid, en het heeft veel bloed, zweet en tranen gekost. Maar wij willen nu een andere vooruitgang zien in ons land. Het kan niet zoals nu dat je mensen oppakt wanneer je wil , of mensen onder toezicht houdt wanneer je het wilt. Ze moeten echte mensenrechten aan de burgers toekennen. Als wij niet in deze richting ontwikkelen, dan vrees ik dat er ook geen beschaving komt in China. Onze maatschappij zal voor altijd stom en achterlijk blijven. “

Na afloop van het interview toont Jue Xue aan de andere vrouwen enkele foto’s van haar zoon. “Deze foto kan ik eigenlijk niet bekijken”, zegt ze met een verbleekt gezicht als ze op een foto stuit van het dode lichaam van haar zoon. “Hij lag in de fietsenstalling van het Fuxing ziekenhuis. De lijken lagen daar naast elkaar, ik heb deze foto zelf getrokken. Ik mocht het niet doen in het bijzijn van de geheime agenten. Toen waren er nog niet veel soldaten aanwezig. Ik had mijn toestel direct verstopt nadat ik deze foto getrokken had. Maar ik wil ik er niet echt naar kijken.”

Jue Xue krijgt het moeilijk en bladert verder naar een nog gruwelijkere foto van een hele reeks dode lichamen naast elkaar. “Elk lijk zat onder het bloed. Hun ogen waren allemaal opengebleven. Ik zag een rij van tientallen doden, ze lagen op elkaar gestapeld. Toen ik mijn zoon wou vastpakken en hem een kus geven, heeft de dokter me weggehaald. Ik heb ook een oude vrouw van meer dan 60 jaar oud gezien, en een jong kind van nog geen tien schat ik. Wat is hier menselijk aan?”

Ook Xianling Zhang en Shuging Tan kunnen hun emoties niet meer wegsteken. “Toen mijn zoon pas gestorven was, wou ik ook niet meer verder leven.”, bekent Xianling. “Maar kort daarna voelde ik me gesteund door de anderen en door de internationale gemeenschap. Nu weet ik dat ik tot het bittere einde moet blijven vechten. Het is niet alleen voor onze zoon, maar ook voor de andere kinderen, voor de hele mensheid. Op zoek naar een leven met democratie.”

Popularity: 77% [?]