Wat de Chinezen er nu zelf van vinden dat Steven Spielberg afhaakt voor de Olympische Spelen. Hier meer. (met audiofragment uit Mezzo, Radio 1) Onder ook de achtergrondbijdrage voor deredactie.be.
U hebt toch ook kritiek op China?
“Flauw!”, “Onnozel!”, “Belachelijk!”, “Waar bemoeit hij zich mee?”, “We hebben hem niet nodig!”, “Deze Spelen zijn er voor iedereen, en niet alleen voor de Chinezen, dus straft hij de rest van de wereld.”, “Waarom woont Spielberg eigenlijk nog in Amerika, een land dat duizenden doden in Irak op zijn geweten heeft?”. Het zijn maar enkele reacties van boze Chinese bloggers op de beslissing van Steven Spielberg. Die weigert nog langer zijn medewerking aan de openingsceremonie van de Olympische Spelen, vanwege de rol van China in de crisis in Darfoer.
Spielberg is er in elk geval in geslaagd om hierdoor de Chinezen op stang te jagen. “We walgen van wat het Westen nu aan het doen is, schrijft een belangrijke Chinese krant op de voorpagina. “Uiteindelijk is toch niet China verantwoordelijk voor de crisis in Darfoer? En moet misschien China alleen deze crisis oplossen?”
China is inderdaad niet verantwoordelijk voor het conflict in Darfoer, maar speelt onrechtstreeks wel een grote rol. Om hun gigantische economie draaiend te houden, zijn de Chinezen afhankelijk van olie die ze onder meer uit Soedan halen. Daarmee steunt China het regime van Soedan, en dus ook de door Soedan gesteunde strijdende milities in Darfoer. China zou ook de grootste wapenleverancier zijn van Soedan, wapens die op hun beurt naar de milities in Darfoer versast worden. En China heeft in de VN-Veiligheidsraad ook strenge sancties tegen Soedan tegengehouden.
En toch. Wat vaak vergeten wordt, is dat de Chinese regering de laatste maanden haar koers gewijzigd heeft en onder meer druk heeft uitgeoefend op de Soedanese regering om een VN- vredesmacht te aanvaarden. China ondersteunt die vredesmacht ook met ingenieurs – symbolisch bijna.
Darfoer, mensenrechten, Tibet, persvrijheid. Wie een stok zoekt om China mee te slaan, moet niet ver zoeken. Er gaat inderdaad zoveel verkeerd in dit reusachtige land, er is zoveel dat beter kan en moet. Maar zijn de Olympische Spelen het moment om alles op één hoop te gooien en lekker samen aan “China-bashing” te doen?
Ach, deze Spelen gaan nu al de geschiedenis in omdat ze niet om de sport zullen draaien, maar om het gastland. Toen China zeven jaar geleden de organisatie kreeg toegewezen, was er geen haan die ernaar kraaide. Nu dreigt dat gigantische feest dat de Olympische Spelen moeten worden, uit te draaien op een zoveelste publieke vernedering van China door het Westen. Zo ervaren de Chinezen dat toch. En wie wat van Chinezen kent, weet dat gezichtsverlies het ergste is wat hen kan overkomen.
Vreemd trouwens dat er geen protest weerklinkt als er geld te verdienen valt met China. Want wie heeft ooit al van een boycot gehoord tijdens een prinselijke handelsmissie naar China? Dan zwijgt iedereen in alle talen. Je kan je ook afvragen waarom atleten nog naar een tv-toestel kijken dat gemaakt is in China, of waarom Spielberg nog filmt met camera’s “made in China”. Geef toe, je kan maar beter consequent zijn als je actie wil voeren.
“In je eigen belang”
Is China dan een vrij, democratisch land? Neen, dat is het niet. Verre van. Maar is het een dictatuur? Evenmin. Dit is Noord-Korea niet. Laat staan Zimbabwe, Myanmar of Iran. Ik probeer er zelf al een tijdje een definitie op te plakken, en hou het bij een “gesofisticeerde autocratie” : zolang je hier binnen de lijntjes loopt, in alles wat je doet, heb je hier geen problemen en heb je het hier betrekkelijk goed. En dat geldt voor de meeste Chinezen. Zelfcensuur is hier de regel. En het werkt beter dan je zou denken. Maar van zodra je de grenzen aftast, heb je het aan de stok met een repressieve overheid. De kans dat je dan in een heropvoedingskamp terechtkomt, is inderdaad niet gering.
“Het is in je eigen belang”, krijg je vaak te horen als je weer eens op een njet (in het Chinees bu shi of meiyou) van de overheid of politie stuit. Je legt je daar dan bij neer, of je kan doen zoals ik vorige week donderdag probeerde, bij wijze van test. Ik wilde op Nieuwjaarsdag voor het Journaal een Tempelfeest filmen waar enkele honderdduizenden Chinezen kwamen bidden. Maar ik kreeg van de politie geen doorgang omdat het “te druk en te onveilig” was. Wat doe je dan? Discussiëren en telefoneren, druk gesticuleren met je perskaart en duidelijk maken dat je gewoon je werk wil doen? Zoiets. Maar er was geen doorkomen aan. “Orders zijn orders, niemand mag erdoor”. En niemand van de agenten die de verantwoordelijkheid durfde te nemen om van de regels af te wijken.
Na een half uur was ik het beu. Ik heb gewoon mijn camera gepakt en ben voorbij de blokkade gestapt. De politie liet begaan. Ik werd niet opgepakt. Ergens beschouw ik dit daarom als een geslaagde test. Het ging uiteraard niet om een staatsgevaarlijke bijeenkomst, en met de arrestatie van een buitenlander halen ze zich hier meer miserie om de hals dan hen lief is. Wellicht zou een Chinees het ook niet meteen moeten proberen, hoewel mijn Chinese assistent evenmin werd opgepakt.
Is dit nu een teken aan de wand dat er iets aan het veranderen is in China dankzij de Spelen? Voor mij wel, want 4 jaar geleden zou ik dit hier niet moeten proberen. En zo zijn er nog veel voorbeelden. Mensen zjjn hier superbehendig in het omzeilen van allerlei wetten en regeltjes. Voor een buitenlandse correspondent is het wennen, maar het maakt het allemaal extra uitdagend. De BBC-website wordt bijvoorbeeld gecensureerd, maar via een “geheime” link kan je die hier toch lezen. Bloggen van hieruit is moeilijk, maar het kan, als je de weg weet. CNN, BBC World, Al Jazeera… via illegale satellieten worden die zenders hier druk bekeken, ook door de Chinezen.
En voelen de arme Chinezen zich door hun regering onderdrukt, meneer? Ik heb niet meteen die indruk als ik met hen praat, integendeel. Er komt soms meer kritiek en zinnige praat uit dan je bij ons in Europa zou verwachten.
Gij zult niet spuwen
Waarom het niet allemaal eens door een roze bril bekijken, als het over China gaat? De Spelen zijn bijvoorbeeld een duw in de rug geweest voor de Chinese overheid om iets te doen aan de enorme milieuproblemen in het land. Ook de gewone Chinees profiteert daar mee van. De Spelen zijn ook een stimulans geweest om een compleet nieuwe, moderne infrastructuur aan te leggen. In Peking, juist, maar ook in andere miljoenensteden. Een nieuw metronet, een wegennet, nieuwe woonwijken (mét sanitair), architectuur om trots op te zijn. Er zijn hoffelijkheidcampagnes op straat en in de metro, de Chinezen leren zelfs in de rij te staan en niet meer te spuwen op straat.
De Olympische Spelen zorgen hier in China voor ongeziene positieve energie en optimisme. Dat merk je overal. Zelden heeft een gastland zoveel moeite gedaan om zijn bevolking Olympische idealen zoals vriendschap, wederzijds begrip, eenheid en vrede bij te brengen. Op straat en aan gebouwen hangen slogans die de inwoners aanmoedigen dit te respecteren. Op school worden leerlingen er van ’s morgens vroeg tot ’s avonds laat mee overdonderd.
Zatte nonkel
Misschien vergeten we in het Westen wel eens te dikwijls hoe reusachtig dit land en zijn bevolking is en waar het vandaan komt. Exact 30 jaar geleden is het “geopend” voor het Westen, en sindsdien heeft het een gigantische sprong voorwaarts gemaakt. Zonder aan propaganda te willen doen: hier zijn al méér mensen uit de armoede gehaald dan alle ontwikkelingshulp uit het Westen samen.
Er is natuurlijk nog heel wat werk aan de winkel, maar er zíjn veranderingen. Alleen zijn ze heel geleidelijk en minder snel dan wij, verlichte geesten, zouden willen. In China durft niemand golven te veroorzaken en radicale hervormingen door te voeren, want dat zou wel eens onrust kunnen creëren. Niet dat de democratie hier voor morgen is, die komt er wellicht nooit in de vorm zoals wij die kennen.
Maar deze Olympische Spelen moeten China alvast op de kaart zetten. Ze hebben hier een betekenis die ze bij ons in het Westen al een tijdje niet meer hebben, die van een groot internationaal feest. Een feest waarop je gasten uit heel de wereld in je opgeknapte huis uitnodigt. En de Chinezen zullen er in hun gastvrije traditie voor zorgen dat die gasten niets te kort komen en dat ze zich goed voelen.
Is het dan ook niet ergens begrijpelijk dat de Chinezen boos worden nu blijkt dat sommigen dit familiefeest willen aangrijpen om de zatte nonkel uit te hangen en de pret te bederven? “Blijf dan gewoon thuis, als het is om ons te komen vernederen”, was de gevatte reactie van een meisje op straat, toen ik haar een microfoon onder de neus duwde.
Popularity: 6% [?]